Organizacja produkcji to układ relacji pomiędzy poszczególnymi procesami produkcyjnymi: podstawowymi, pomocniczymi i obsługi, którego celem jest osiągnięcie sprawności działania przedsiębiorstwa, jako całości. Jest czymś innym niż projekt technologiczny fabryki czy wydziału, którego celem jest zaprojektowanie fabryki. Projekt organizacji produkcji jest projektem, wg którego realizuje się produkcję w istniejącej już fabryce.
Niestety, w przypadku wielu producentów, fabryk i przedsiębiorstw w naszym kraju, wiedza na temat organizacji produkcji jest jednak nieznana lub lekceważona. Warto więc te zagadnienia przybliżyć.
W organizacji produkcji wykorzystuje się wiedzę z różnych dziedzin (np. konstruowanie, technologia, ekonomika, socjologia itd.), w celu uzyskania jak najlepszej sprawności działania przedsiębiorstwa. Rozwiązania w zakresie organizacji produkcji nie mają charakteru zunifikowanego, lecz muszą być dostosowane do specyfiki produkcji przedsiębiorstwa, na którą składa się przede wszystkim proces produkcyjny, typ produkcji, struktura produkcyjna, a także warunki lokalne i terenowe przedsiębiorstwa. Ważne też są kwalifikacje załogi, poziom dyscypliny pracowników, tradycje przemysłowe i inne. W przedsiębiorstwie zachodzą procesy produkcyjne, które można podzielić na:
- podstawowe, których zadaniem jest wytwarzanie wyrobów w produkcji podstawowej przedsiębiorstwa, jak np. wagony, samochody, lodówki, silniki elektryczne;
- pomocnicze, mające na celu produkcję pomocniczą dla produkcji podstawowej, np. produkcja narzędzi, energii, remonty itp.;
- obsługi, np. kontrola techniczna, przygotowanie produkcji.
Każdy wymieniony proces produkcyjny obejmuje: proces technologiczny, proces transportu i proces składowania.
Podstawą projektowania procesu produkcyjnego jest szczegółowy i realny proces technologiczny. Jest on główną częścią procesu produkcyjnego, w którym następuje obróbka części i ich montaż w zespoły i w kompletny wyrób. W wyniku procesu technologicznego materiał zmienia kształt, wymiary, właściwości fizyko-chemiczne, niekiedy też wzajemne położenie. W przedsiębiorstwach obróbki mechanicznej proces ten składa się umownie z fazy odlewniczej, obróbki plastycznej, obróbki cieplnej, obróbki mechanicznej i montażu. Proces produkcji obejmuje też najczęściej całość przedsiębiorstwa wraz zarządem i poszczególnymi działami uzupełniającymi, jak np. marketing, konstrukcja, technologia, księgowość i inne. Proces technologiczny dalej podlega daleko idącemu podziałowi. Podstawową jednostką podziału jest operacja technologiczna (mogą też być operacje np. transportowe lub kontrolne). Operacja jest podstawową jednostką organizacji produkcji. Dla operacji wyznacza się normę czasu, wg operacji liczy się obciążenie maszyn, wykonanie operacji podlega ewidencjonowaniu, a za ilość wykonanych operacji płaci się pracownikowi wynagradzanemu w akordzie. Operacja może być pojedyncza, gdy obróbka tokarska wykonywana jest w jednej operacji, na jednej tokarce, lub też obróbka odbywa się w kilku podoperacjach, np. obróbka zgrubna na większej tokarce, a wykańczająca na tokarce dokładnej. Podobnie w montażu, gdzie poza samym montażem mogą dochodzić czynności dodatkowe, jak np. skrobanie czy dopasowanie, kołkowanie itp. Jednoznaczne podzielenie procesu produkcyjnego na poszczególne operacje w zasadniczy sposób wpływa na prawidłowość organizacji produkcji. Niedokładności pod tym względem często powodują rozbieżności stanu faktycznego z dokumentacją. Operacja technologiczna podlega dalszemu podziałowi na: ustawienie, zabiegi, czynności, ruchy robocze i ruchy elementarne. Podział ten jest istotny przy opracowywaniu właściwych metod pracy i określaniu norm czasu. Niezależnie od wymienionych składników procesu produkcji rozróżnia się jego typy:
- produkcja masowa, charakteryzującą się niezmiennym obciążeniem stanowisk pracy;
- produkcja wielkoseryjna, charakteryzująca się zmiennym, lecz periodycznie powtarzalnym obciążeniem stanowisk pracy, gdy liczba operacji przypadającej na każde stanowisko robocze wynosi 2-10;
- produkcja średnioseryjna (nazywana na ogół seryjną), charakteryzująca się powtarzalnym obciążeniem stanowisk pracy, gdy liczba różnych operacji przypadających na stanowiska robocze wynosi 10-30;
- produkcja małoseryjna i jednostkowa, charakteryzująca się obciążeniem stanowisk o praktycznie nieokreślonej periodyczności.
O typie produkcji przedsiębiorstwa decyduje charakter obciążenia w obrębie większości stanowisk roboczych.
cały artykuł jest dostępny w wydaniu 11/12 (218/219) listopad/grudzień 2025
