Czy wiesz...

Pękanie Elementów Form Wtryskowych

Dlaczego pękają matryce form wtryskowych?

Fragment Arkusza Kalkulacyjnego Do Sprawdzania Wyników Egzaminu Spawacza Wg ISO9606

Czy ładna spoina jest zawsze dobra?

Spadek sprawności całkowitej samochodu elektrycznego

Czy samochód elektryczny jest ekologiczny?

test interpolacji kołowej tokarki

Jak diagnozować przyczyny błędów obróbki CNC detali? cz. 1

Czytaj także:

gięcie blachy
Projektowanie

Blaszane origami. Metodyka projektowania konstrukcji blachowych

­ Paweł Bancarzewski
Cięcie plazmą: Wpływ stosowanych gazów na jakość procesu
Technologie

Cięcie plazmą: Wpływ stosowanych gazów na jakość procesu

­ Krzysztof Baran
odległość pomiędzy przewodem paliwowym a opaską zaciskową
Projektowanie

Packaging, czyli jak to wszystko pomieścić

­ Piotr Cabaj
Połączenie Skurczowe
Technologie

Niedoceniane połączenie skurczowe

­ Jerzy Mydlarz
Projektowanie i Konstrukcje Inżynierskie
  • STRONA GŁÓWNA
  • Aktualności
    Elektryczny Samolot Pasażerski COMAC CE 25A

    Pierwszy załogowy lot elektrycznego samolotu pasażerskiego CE-25A

    Analiza rezultatów skanu mikrotomografem komputerowym

    Wyboczenie konstrukcji pod kontrolą dzięki mikrotomografii komputerowej

    Weryfikacja dokładności wymiarowo-kształtowej belki

    Szyte formy materiałowe i optymalizacja topologiczna belek żelbetonowych

    Honda V3R900 z doładowaniem elektrycznym

    Honda V3R900 z doładowaniem elektrycznym

    Monokopter żegluje Po Wodzie

    Monokopter ląduje na wodzie

    Nowa powłoka zapewnia wzrost wydajności przesyłu energii elektrycznej

    Nowa powłoka zapewnia wzrost wydajności przesyłu energii elektrycznej

    Ponad 500 km/h. Yangwang U9 Xtreme i nowy rekord prędkości

    Ponad 500 km/h. Yangwang U9 Xtreme i nowy rekord prędkości

    Paliwo rakietowe w żelu

    Paliwo rakietowe w żelu

    Dron o zwiększonej wytrzymałości kolizyjnej

    Dron o zwiększonej wytrzymałości kolizyjnej

  • Artykuły
    • Wszystkie artykuły
    • Analizy, symulacje
    • Badania, analizy
    • Części maszyn i urządzeń
    • Historia
    • Inne
    • Konstrukcje
    • Maszyny i urządzenia
    • Materiały
    • Projektowanie
    • Rozwiązania
    • Technologie
    Przyrząd spawalniczy ściany tylnej kabiny maszynisty w lokomotywie jako przykład produkcji jednostkowej

    Organizacja produkcji; cz. 6: Produkcja jednostkowa i prototypowa

    Koncepcja Separatora Regulowanego do Docierania Tarczowego

    Modułowe i nastawne separatory docierarek tarczowych

    Przykłady kół zębatych przed i po azotowaniu

    Azotowanie stali

    Sprężyna Falista Wykonana Ze Zwijanego Drutu Płaskiego

    Zrozumieć różnice między podkładkami falistymi a sprężynami falistymi

    Samobieżny Artyleryjski Zestaw Przciwlotniczy SA-35 z armatą KDA kal. 35 mm

    Lufy monoblokowe: konstrukcja i warunki pracy

    Od dokumentacji konstrukcyjnej do hali produkcyjnej

    Od dokumentacji konstrukcyjnej do hali produkcyjnej. Jak zachować ciągłość informacji?

    Przykład zastosowania sprężyny falistej typu Nested firmy Smalley do zabezpieczenia połączenia śrubowego przed samoczynnym poluzowaniem

    Sprężyny faliste alternatywą dla sprężystych podkładek zabezpieczających

    Połówka Formy do Wtrysku Dwukomponentowego

    Formowanie wtryskowe 2K polimerów

    Jak efektywnie uczyć MES na politechnice?

    Jak efektywnie uczyć MES na politechnice?

    Nanostruktury Ti-W z łączami fosforowymi jako dodatek tribologiczny

    Nanostruktury Ti-W z łączami fosforowymi jako dodatek tribologiczny

    Ręczne Spawanie Laserowe

    Ręczne spawanie laserowe

    Pierścienie osadcze o przekroju zwężanym Circlip

    Pierścienie osadcze – CIRCLIPS vs SNAP RINGS – zrozumieć różnice

    Rozkład sił generowanych przez jednostki silnikowe podczas ruchu po torze w ramach systemu BPS

    Analiza techniczna bezśmigłowego napędu BPS

    Wartości odczytu siły względem przemieszczenia górnej ścianki próbki

    Kalibracja nieliniowych modeli materiałowych z wykorzystaniem programów open source

    Sproszkowany surowiec AM WC701 – węglik wolframu-kobaltu na potrzeby wytwarzania przyrostowego

    Węgliki spiekane, metalurgia proszków

    Wybrane tematy:

    • robotyzacja
    • spawanie
    • obróbka skrawaniem
    • MES
    • klejenie
    • tworzywa sztuczne
    • motoryzacja
    • CAD
    • polskie projekty
    • lotnictwo
    • druk 3D
    • silniki
    • formy wtryskowe
    • budowa maszyn
    • technologie łączenia
    • obliczenia
    • kompozyty
    • ceramika techniczna
    • Analizy, symulacje
    • Badania, analizy
    • Technologie
    • Maszyny i urządzenia
    • Części maszyn i urządzeń
    • Konstrukcje
    • Rozwiązania
    • Projektowanie
    • Materiały
    • Historia
    • Inne
  • Czasopismo
    • Jak zakupić
    • Archiwum
      • Archiwum 2026
      • Archiwum 2025
      • Archiwum 2024
      • Archiwum 2023
      • Archiwum 2022
      • Archiwum 2021
      • Archiwum 2020
      • Archiwum 2019
      • Archiwum 2018
      • Archiwum 2017
      • Archiwum 2016
      • Archiwum 2015
      • Archiwum 2014
      • Archiwum 2013
      • Archiwum 2012
      • Archiwum 2011
      • Archiwum 2010
      • Archiwum 2009
      • Archiwum 2008
      • Archiwum 2007
  • O nas
  • Kontakt
  • ­
Nie znaleziono
Zobacz wszystkie wyniki
Projektowanie i Konstrukcje Inżynierskie
  • STRONA GŁÓWNA
  • Aktualności
    Elektryczny Samolot Pasażerski COMAC CE 25A

    Pierwszy załogowy lot elektrycznego samolotu pasażerskiego CE-25A

    Analiza rezultatów skanu mikrotomografem komputerowym

    Wyboczenie konstrukcji pod kontrolą dzięki mikrotomografii komputerowej

    Weryfikacja dokładności wymiarowo-kształtowej belki

    Szyte formy materiałowe i optymalizacja topologiczna belek żelbetonowych

    Honda V3R900 z doładowaniem elektrycznym

    Honda V3R900 z doładowaniem elektrycznym

    Monokopter żegluje Po Wodzie

    Monokopter ląduje na wodzie

    Nowa powłoka zapewnia wzrost wydajności przesyłu energii elektrycznej

    Nowa powłoka zapewnia wzrost wydajności przesyłu energii elektrycznej

    Ponad 500 km/h. Yangwang U9 Xtreme i nowy rekord prędkości

    Ponad 500 km/h. Yangwang U9 Xtreme i nowy rekord prędkości

    Paliwo rakietowe w żelu

    Paliwo rakietowe w żelu

    Dron o zwiększonej wytrzymałości kolizyjnej

    Dron o zwiększonej wytrzymałości kolizyjnej

  • Artykuły
    • Wszystkie artykuły
    • Analizy, symulacje
    • Badania, analizy
    • Części maszyn i urządzeń
    • Historia
    • Inne
    • Konstrukcje
    • Maszyny i urządzenia
    • Materiały
    • Projektowanie
    • Rozwiązania
    • Technologie
    Przyrząd spawalniczy ściany tylnej kabiny maszynisty w lokomotywie jako przykład produkcji jednostkowej

    Organizacja produkcji; cz. 6: Produkcja jednostkowa i prototypowa

    Koncepcja Separatora Regulowanego do Docierania Tarczowego

    Modułowe i nastawne separatory docierarek tarczowych

    Przykłady kół zębatych przed i po azotowaniu

    Azotowanie stali

    Sprężyna Falista Wykonana Ze Zwijanego Drutu Płaskiego

    Zrozumieć różnice między podkładkami falistymi a sprężynami falistymi

    Samobieżny Artyleryjski Zestaw Przciwlotniczy SA-35 z armatą KDA kal. 35 mm

    Lufy monoblokowe: konstrukcja i warunki pracy

    Od dokumentacji konstrukcyjnej do hali produkcyjnej

    Od dokumentacji konstrukcyjnej do hali produkcyjnej. Jak zachować ciągłość informacji?

    Przykład zastosowania sprężyny falistej typu Nested firmy Smalley do zabezpieczenia połączenia śrubowego przed samoczynnym poluzowaniem

    Sprężyny faliste alternatywą dla sprężystych podkładek zabezpieczających

    Połówka Formy do Wtrysku Dwukomponentowego

    Formowanie wtryskowe 2K polimerów

    Jak efektywnie uczyć MES na politechnice?

    Jak efektywnie uczyć MES na politechnice?

    Nanostruktury Ti-W z łączami fosforowymi jako dodatek tribologiczny

    Nanostruktury Ti-W z łączami fosforowymi jako dodatek tribologiczny

    Ręczne Spawanie Laserowe

    Ręczne spawanie laserowe

    Pierścienie osadcze o przekroju zwężanym Circlip

    Pierścienie osadcze – CIRCLIPS vs SNAP RINGS – zrozumieć różnice

    Rozkład sił generowanych przez jednostki silnikowe podczas ruchu po torze w ramach systemu BPS

    Analiza techniczna bezśmigłowego napędu BPS

    Wartości odczytu siły względem przemieszczenia górnej ścianki próbki

    Kalibracja nieliniowych modeli materiałowych z wykorzystaniem programów open source

    Sproszkowany surowiec AM WC701 – węglik wolframu-kobaltu na potrzeby wytwarzania przyrostowego

    Węgliki spiekane, metalurgia proszków

    Wybrane tematy:

    • robotyzacja
    • spawanie
    • obróbka skrawaniem
    • MES
    • klejenie
    • tworzywa sztuczne
    • motoryzacja
    • CAD
    • polskie projekty
    • lotnictwo
    • druk 3D
    • silniki
    • formy wtryskowe
    • budowa maszyn
    • technologie łączenia
    • obliczenia
    • kompozyty
    • ceramika techniczna
    • Analizy, symulacje
    • Badania, analizy
    • Technologie
    • Maszyny i urządzenia
    • Części maszyn i urządzeń
    • Konstrukcje
    • Rozwiązania
    • Projektowanie
    • Materiały
    • Historia
    • Inne
  • Czasopismo
    • Jak zakupić
    • Archiwum
      • Archiwum 2026
      • Archiwum 2025
      • Archiwum 2024
      • Archiwum 2023
      • Archiwum 2022
      • Archiwum 2021
      • Archiwum 2020
      • Archiwum 2019
      • Archiwum 2018
      • Archiwum 2017
      • Archiwum 2016
      • Archiwum 2015
      • Archiwum 2014
      • Archiwum 2013
      • Archiwum 2012
      • Archiwum 2011
      • Archiwum 2010
      • Archiwum 2009
      • Archiwum 2008
      • Archiwum 2007
  • O nas
  • Kontakt
  • ­
Nie znaleziono
Zobacz wszystkie wyniki
Projektowanie i Konstrukcje Inżynierskie
Nie znaleziono
Zobacz wszystkie wyniki

Jan Wnęk – pierwszy awiator

­ [Ryszard Romanowski]
15.04.2011
A A

W konstrukcjach lotniczych byliśmy potęgą, szczególnie w okresie międzywojennym. Jednakże światowa historia lotnictwa nie wymienia żadnego z Polaków wśród tych, którzy pierwsi wznieśli się w przestworza. Rekomendowane przez większość organizacji lotniczych muzeum Otto Lilienthala oddalone o pół godziny drogi od polskiej granicy w meklemburskim Anklam eksponuje modele najstarszych koncepcji statków powietrznych, urządzenia interaktywne i zabytkowe fragmenty szybowców. Nie wspomina się tam jednak ani słowem o polskim pionierze, być może pierwszym człowieku na świecie, który na skonstruowanym własnoręcznie szybowcu wzniósł się w powietrze i pokonał odległość około 2 km. Na następców musiał czekać prawie pół wieku. Uważany za pierwszego szybownika Lilienthal nigdy nie przekroczył granicy 400 m…

Postać Jana Wnęka znana jest bardziej miłośnikom sztuki ludowej niż lotnictwa. Urodził się 28 sierpnia 1828 roku na ziemi tarnowskiej, we wsi Tarczówka nieopodal Żabna i Odporyszowa w rodzinie chłopa pańszczyźnianego. W tych latach nie było obywateli polskich i zaborcom zbytnio nie zależało, aby Polacy dokonywali więcej od nich w jakichkolwiek dziedzinach wiedzy. W dodatku niepiśmienny chłop nie miał żadnej tzw. siły przebicia wśród teoretyków latania. Być może nikt nigdy nie usłyszałby o zdolnym cieśli Wnęku, gdyby nie żabieński proboszcz.

Zielone Świątki

Ksiądz Stanisław Morgenstern powrócił z podróży do Italii i postanowił urządzić kościół w Odporyszowie bardzo efektownie. Słyszał o talentach prostego cieśli i w 1850 roku zawiózł go do Krakowa, aby pokazać mu Kościół Mariacki i ołtarz Wita Stwosza. Talent Wnęka przekroczył chyba oczekiwania proboszcza, bo efektem podróży było około 300 rzeźb z lipowego drewna. Kościół stawał się coraz piękniejszy, powstały znane w całej okolicy stacje drogi krzyżowej i rosła grupa zawistnych. Szczególnie niechętni wiejskiemu samoukowi byli snycerze zrzeszeni w cechach. Prosty chłop nigdy do cechu nie mógłby być przyjęty. Dochodziło do awantur w karczmie i intryg. Podobno szczególnie był na nie podatny pomocnik Wnęka, malujący jego rzeźby – Michał Sowiński z Dąbrowy Tarnowskiej. Wiejskiego mistrza i jego mecenasa proboszcza trudno było jednak ruszyć.

Wnęk od najmłodszych lat obserwował ptaki i marzył o lataniu. W tych czasach nie był wyjątkiem. Pewnego dnia znalazł martwą kaczkę i spędził kilka godzin analizując budowę jej skrzydeł. Zaczął również przygotowywać drewno ze specjalnie wybranych jesionów. Maszyna latająca z drewna obciągniętego płótnem lnianym, zaimpregnowanym specjalnie dobranym, również lnianym olejem, została zademonstrowana w Zielone Świątki 1866 roku. Wnęk stanął na specjalnie zbudowanym pomoście u szczytu 45-metrowej kościelnej wieży. Pomocnik Sowiński pomógł mu zainstalować się w latającej konstrukcji, mocując m.in. linki do nóg, których zadaniem było uginanie końcówek płatów. Ten sposób sterowania używany był jeszcze w początkach XX wieku.

Jan Wnęk pierwszy awiator
Rzeźba proroka Symeona dłuta Jana Wnęka, uznawana za autoportret artysty
wieża kościoła w Odporyszowie
Wieża kościoła w Odporyszowie, z której startował do lotu Jan Wnęk

Przy niesamowitym aplauzie odpustowej publiczności pierwszy lotnik poszybował. Tłum ruszył za nim z niemal 50-metrowego kościelnego wzgórza, aby odnaleźć śmiałka całego i zdrowego w odległości ponad dwóch kilometrów od kościoła. Donosił o tym Kalendarz Krakowski na rok 1867.

Powróćmy na chwilę do Anklam, gdzie wyeksponowane są podobne, znacznie późniejsze konstrukcje Lilienthala. Można spróbować zainstalować się w uprząż. Wrażenie jest niesamowite, a ręce i nogi zaczynają odmawiać posłuszeństwa po kilkudziesięciu sekundach. Być może konstrukcja Wnęka była bardziej przemyślana i ergonomiczna. Mierząc się z projektem Niemca można również dojść do wniosku, że liczne projekty tzw. ornitopterów powstające w XIX stuleciu, również były nierealne. Poruszanie skrzydłami podobnej maszyny przerastałoby możliwości nawet współczesnych strongmenów.

Żeby nie świstały

Spisane opowieści świadków lotów Wnęka mówią jeszcze o innych rzeczach nie spotykanych w tej epoce. Po ponad półwieczu Bleriot sprzedawał licencje, rysując kredą kształty płatów i kadłuba na podłodze hangaru. Tymczasem niepiśmienny chłop podszedł do sprawy profesjonalnie. Nie ulega wątpliwości, ze przed pierwszym pokazem testował swoje ,,lota”. Tak bowiem nazywał latającą maszynę. Według przekazanej przez prof. Tadeusza Seweryna, dyrektora Muzeum Etnograficznego w Krakowie, rozmowy z wnukiem Wnęka, pierwszy lot odbył się w 1866 roku, w porze żniw.

lota Jana Wnęka
„Lota” Jana Wnęka – model ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie

Pierwszą asystentką była żona Marianna lub Ludwika z domu Ciomborówna. Różne źródła podają różne imiona. Być może nosiła dwa, a używała jednego z nich. Żona pomagała operować studziennym żurawiem, na którego końcu zamocowane były „lota”. W miarę jak zaczynały „świstać” mistrz korygował ich profil. Kolejne testy prowadzono przy pomocy kieratu. Napędzające go konie rozpędzano do takiej prędkości, żeby skrzydła „świstały”.

Odporyszów stał się sławny nie tylko za sprawą cudami słynącej Najświętszej Panienki ale i pokazów lotniczych. Proboszcz i cieśla działali tak jak firmy w latach dwudziestych, znane chociażby z filmu Wielki Waldo Peper. Loty odbywały się z okazji świąt i jarmarków, a ich ilości i zasięgu nie sposób ustalić.

Wszystko skończyło się w Zielone Świątki 20 czerwca 1869 roku. Podobno zazdrosny Sowiński ponacinał uprząż. W każdym razie, już podczas lotu pourywały się rzemienie mocujące pilota, który spadł na ziemię. Wskutek odniesionych obrażeń zmarł 10 lipca.

Z biegiem lat zatarła się pamięć o polskim awiatorze. Z braku jakiejkolwiek dokumentacji trudno odtworzyć „lota”. Zapewne w ogólnym zarysie były podobne do projektów Lilienthala. Dobrze, że zostało trochę literatury. Zostały też rzeźby. Może ze względu na przytoczoną historię, skrzydła lipowych aniołów z Odporyszowa wydają się jakieś inne i bardziej realistyczne niż gdziekolwiek indziej.

Jan Wnęk wnikliwie obserwował ptaki, poznawał materiały i eksperymentował, podczas gdy w jego, i znacznie późniejszych czasach pionierzy lotnictwa bardziej koncentrowali się na uczonych dysputach i papierowych, nigdy nie realizowanych projektach.

Ponadto pierwsze próby lotów Otto Lilienthala utrwalane były przez pioniera filmu i fotografii Ottomara Anschutza. Szeroko rozpisywała się także europejska prasa.

Wyczyny Wnęka przykryła ówczesna lokalność. Być może w połowie XIX wieku niektóre elity i media znudzone były szaleńcami śniącymi o lataniu, którzy na dziwnych aparatach skakali z wież i górek, od razu ulegając prawu powszechnej grawitacji.

Jan Wnęk i proboszcz Morgenstern nie wykorzystali sukcesu. Być może nadejdzie chwila, że polski Ikar zajmie należne miejsce w historii światowego lotnictwa.

Ryszard Romanowski

artykuł pierwotnie ukazał się drukiem w wydaniu 5 (32) maj 2010

  • Share on Facebook
  • Share on Twitter
  • Share on LinkedIn
  • Share on WhatsApp
  • Share on Email
Tagi: lotnictwopolskie projekty

Powiązane artykuły

Krzyżowy Układ Napędowy diagodrive
Rozwiązania

Krzyżowy układ napędowy; cz. 1: Pojazd mechatroniczny – badania wirtualne

Małgosia II Kilkaset Metrów Nad Lotniskiem w Mielcu
Konstrukcje

Kaczka, skrzydełko i przełom w lotnictwie. Historia pewnego wynalazku; cz. 3

Monokopter Wirujące Skrzydło
Konstrukcje

Monokoptery – wirujące skrzydła

Monokopter żegluje Po Wodzie
Aktualności

Monokopter ląduje na wodzie

Airbus A350 1000ULR I Rekordowy Lot
Aktualności

Airbus A350-1000ULR i rekordowy lot z Antypodów

ConRo Timca B201
Konstrukcje

Wyjątkowe ConRo ze Szczecina

Rotor Clip

Tematyka:

aluminium budowa maszyn CAD ceramika techniczna CNC diagnostyka druk 3D energetyka formy wtryskowe innowacje inżynieria materiałowa klejenie kompozyty laser lotnictwo mechanizm MES montaż motocykle motoryzacja nanotechnologia narzędzia obliczenia obrabiarki obróbka plastyczna obróbka skrawaniem oprzyrządowanie polskie projekty powłoki programy przemysł kosmiczny przemysł morski przemysł zbrojeniowy recykling robot robotyzacja silniki spawanie stal technologie łączenia tribologia tworzywa sztuczne wynalazki wywiad łożyska
FORMY WTRYSKOWE Integracja Konstrukcji i Technologii Ebook
MetalTop

Projektowanie i Konstrukcje Inżynierskie
  • O nas
  • Polityka prywatności
  • Kontakt

© ITER 2007-2026

Nie znaleziono
Zobacz wszystkie wyniki
  • Strona główna
  • Aktualności
  • Artykuły
    • Analizy, symulacje
    • Badania, analizy
    • Części maszyn i urządzeń
    • Historia
    • Inne
    • Konstrukcje
    • Maszyny i urządzenia
    • Materiały
    • Projektowanie
    • Rozwiązania
    • Technologie
  • Jak zakupić
  • O nas
  • Kontakt

© ITER 2007-2026

email_icon

Nie przegap nowych wydań!

Zapisz się, aby na bieżąco otrzymywać linki do kolejnych, darmowych wydań Projektowania i Konstrukcji Inżynierskich

Wpisz adres email

Dziękuję, nie pokazuj więcej